Nieuwe wet, nieuwe zorgen? Veranderingen in de zorgvolmacht

Wat is een zorgvolmacht?  #

Een zorgvolmacht is een (bij voorkeur notarieel) document waarin jij (de lastgever) iemand anders (de lasthebber) de bevoegdheid geeft om in jouw plaats beslissingen te nemen wanneer je daar zelf niet meer toe in staat bent of dat niet meer wenst. Bijvoorbeeld door ziekte, ouderdom of een ongeval, waardoor je tijdelijk of blijvend wilsonbekwaam wordt.

De lasthebber kan onder andere je vermogen beheren en beslissingen nemen over je persoonsgebonden aangelegenheden (zoals bv. de uitoefening van patiëntenrechten). De zorgvolmacht staat los van overlijden, maar kan wel een nuttig instrument zijn in het kader van een planning in extremis.

Wie kan er optreden als lasthebber vanaf 1 september 2027?   #

Op heden kun je volledig vrij bepalen wie er zal optreden als lasthebber. Dat zal niet meer het geval zijn ingevolge de nieuwe wetgeving van 8 november 2023. De wet van 8 november 2023 maakt een duidelijk onderscheid tussen een familiale en een professionele bewindvoerder. Hoewel de regels in eerste instantie zijn ingevoerd in het kader van rechterlijke beschermingsmaatregelen, zullen ze ook van toepassing zijn op zorgvolmachten (buitengerechtelijke beschermingsmaatregelen). 

Wanneer is er sprake van een familiale bewindvoerder?  #

Familiale bewindvoerders zijn:

• De ouders, echtgenoot, wettelijk samenwonende partner, volwassen kinderen, leden van het feitelijk gezin of naaste familieleden van de lastgever.

• Personen met een nauwe persoonlijke band met de lastgever.

Wanneer is er sprake van een professionele bewindvoerder?  #

Een professionele bewindvoerder is dan elke andere persoon die niet onder deze omschrijving valt. Voor professionele bewindvoerders gelden extra verplichtingen: ze moeten ingeschreven worden in een specifiek register en moeten ook bepaalde opleidingen volgen. Bovendien zal de inschrijving in dit register om de twee jaar vernieuwd moeten worden. Professionele bewindvoerders moeten ook aantonen dat ze nog steeds aan de voorwaarden voldoen.

Voor familiale bewindvoerders gelden deze verplichtingen niet.

Wanneer treedt de wet in werking?  #

De nieuwe wet van 8 november 2023 zou oorspronkelijk gefaseerd in werking treden. Verschillende bepalingen zouden  al in werking moeten getreden zijn vanaf 1 september 2025. In juli 2025 werd de inwerkingtreding echter geheel uitgesteld naar 1 september 2027. Het gaat daarbij onder meer over de bepalingen die betrekking hebben op de invoering van het nationaal register van professionele bewindvoerders, de vormingsverplichting en de deontologische code. 

Ondanks het feit dat de wet pas op 1 september 2027 in werking treedt, is het belangrijk om er nu al rekening mee te houden wanneer je een zorgvolmacht laat opstellen of vernieuwen.

Waar moet je op letten bij zorgvolmachten in 2026?   #

Duid je in je zorgvolmacht een familielid aan? Dan verandert er niks.

Duid je in je zorgvolmacht iemand aan die geen familielid is? Dan moet worden beoordeeld of er sprake is van een nauwe band.

Hierbij een aantal typische voorbeelden van lasthebbers buiten de familie waarbij de nauwe band beoordeeld zal moeten worden:

• (Een medewerker van) je huisnotaris: dit wordt vaak opgenomen in een zorgvolmacht voor het geval er een tijdelijk belangenconflict zou zijn tussen de leden van het gezin of de familie.

• Je private bankier, je vermogensbeheerder of financieel raadgever: hij of zij is diegene die je vermogen al jaar en dag mee opvolgt en/of met wie je al jaar en dag samenwerkt en je adviseert.

• Een familievriend of -vriendin die jou door en door kent.

Is er geen sprake van een nauwe band tussen jou als lastgever en de aangestelde lasthebber, dan wordt de aangeduide persoon voortaan beschouwd als een professionele bewindvoerder en moet hij of zij vanaf 1 september 2027 aan alle bijkomende vereisten voldoen.

Hoe toon je een nauwe band aan bij een zorgvolmacht?  #

De wet definieert het begrip ‘nauwe band’ niet waardoor dit voor interpretatie vatbaar is. Het moet gaan over een persoon die nauwe banden onderhoudt met of instaat voor de dagelijkse zorg van de te beschermen persoon. Het zal belangrijk zijn om de nauwe band voldoende te motiveren in de zorgvolmacht.

Stel je binnenkort een nieuwe zorgvolmacht op?   #

Hou hier dan nu al rekening mee en bekijk of je de nauwe band kan aantonen en kan specifiëren in de zorgvolmacht. Als er geen nauwe band kan worden aangetoond, moet je rekening houden met de nieuwe verplichtingen vanaf 2027.

Heb je een bestaande zorgvolmacht?  #

Dan kan dit in de toekomst tot problemen leiden als je lasthebber niet aan de voorwaarden voldoet. Bekijk dus proactief of je de nauwe band kan aantonen of dat je lastgever binnenkort aan de bijkomende verplichtingen zal moeten voldoen.